Kiedy znajdziemy si\u0119 w sercu naszej miejscowo\u015bci, w samym mrzyg\u0142odzkim rynku, u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce jego przestrze\u0144 wyznaczaj\u0105 symboliczne obiekty przenosz\u0105ce nas w inny wymiar czasu, \u015bwiadcz\u0105ce o wielowiekowej tradycji tego miejsca, o jego zakorzenieniu w odleg\u0142ej historii. Oto po\u0142o\u017cona na mrzyg\u0142odzkim wzg\u00f3rzu \u015bwi\u0105tynia ustanawia od wiek\u00f3w sfer\u0119 sacrum, uchodz\u0105c za prastare centrum kultu Maryjnego. Symbolem za\u015b burzliwej historii, kt\u00f3ra w wieku XIX wkroczy\u0142a do prowincjonalnego miasteczka, sta\u0142 si\u0119 pomnik powsta\u0144c\u00f3w styczniowych. Tak wr\u00f3s\u0142 on w przestrze\u0144 mrzyg\u0142odzkiego rynku, \u017ce wydaje si\u0119 jego integraln\u0105, nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105. Szczeg\u00f3lnie dzi\u015b, w 150. rocznic\u0119 wybuchu powstania styczniowego, jest on dla nas, mieszka\u0144c\u00f3w Mrzyg\u0142odu niezniszczalnym znakiem przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry najpe\u0142niej za\u015bwiadcza o wydarzeniach roku 1863.<\/p>\n
Nieme na poz\u00f3r figury dw\u00f3ch powsta\u0144c\u00f3w na cokole \u2013 jednego pochylaj\u0105cego g\u0142ow\u0119 w zadumie, drugiego trzymaj\u0105cego rozpostarty sztandar z or\u0142em \u2013 zdaj\u0105 si\u0119 do nas w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b przemawia\u0107. Na pami\u0105tkowej tablicy widnieje napis: PAMI\u0118CI\/ BOHATER\u00d3W \u2013 POWSTA\u0143C\u00d3W\/ POLEG\u0141YCH W WALKCH O NIEPODLEG\u0141O\u015a\u0106\/ 1 MARCA 1863 ROKU\/ W\/ MRZYG\u0141ODZIE. U st\u00f3p pomnika pal\u0105ce si\u0119 znicze, wi\u0105zanki kwiat\u00f3w \u2013 znak, \u017ce wci\u0105\u017c sk\u0142adamy im ho\u0142d. Niedaleko rynku, tu\u017c przy mostku nad Wart\u0105 o dramatycznych wydarzeniach przypomina mogi\u0142a skrywaj\u0105ca w sobie cia\u0142a bohater\u00f3w narodowej historii. Przelali oni krew w walce o wolno\u015b\u0107, wyst\u0119puj\u0105c przeciwko zaborczej polityce Imperium Rosyjskiego. Po\u0142o\u017cone po\u015br\u00f3d malowniczych brz\u00f3z miejsce poch\u00f3wku \u017co\u0142nierzy ostatniego romantycznego zrywu ujmuje sw\u0105 skromno\u015bci\u0105 i prostot\u0105. Stanowi je ziemna mogi\u0142a nakryta kamienn\u0105 p\u0142yt\u0105 z metalowym wizerunkiem or\u0142a i wyrytym napisem: GR\u00d3B BOHATER\u00d3W \u2013 POWSTA\u0143C\u00d3W\/ POLEG\u0141YCH W 1863 R.\/W MRZYG\u0141ODZIE.<\/p>\n
Pomnik i mogi\u0142a powsta\u0144c\u00f3w styczniowych to dwa symbole wielkiej historii, kt\u00f3ra wp\u0142yn\u0119\u0142a na nasz\u0105 zbiorow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i \u015bwiadomo\u015b\u0107 dziejow\u0105. Te odleg\u0142e wydarzenia XIX stulecia u\u015bwiadamiaj\u0105, \u017ce historia nie dzieje si\u0119 gdzie\u015b daleko, poza nami, ale dowodz\u0105, \u017ce tworzy j\u0105 ka\u017cdy z nas i nawet ma\u0142a wsp\u00f3lnota lokalna mo\u017ce w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w wielki bieg dziej\u00f3w.<\/p>\n
Tak te\u017c sta\u0142o si\u0119 w pami\u0119tnym roku 1863, kiedy to w nocy z 22 na 23 stycznia nast\u0105pi\u0142 wybuch powstania. Obj\u0119\u0142o ono swym zasi\u0119giem ca\u0142e Kr\u00f3lestwo Polskie, a potem rozprzestrzeni\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na ziemie litewsko-ruskie. Decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu walk przyspieszono w obliczu nag\u0142ej branki, a wi\u0119c nadzwyczajnego poboru wojskowego, kt\u00f3ry mia\u0142 dostarczy\u0107 armii rosyjskiej a\u017c 12 tysi\u0119cy nowych rekrut\u00f3w spo\u015br\u00f3d najbardziej patriotycznie usposobionej spo\u0142eczno\u015bci polskiej. W obliczu zagro\u017cenia Manifest Tymczasowego Rz\u0105du Narodowego wzywa\u0142 do broni \u201eNar\u00f3d Polski, Litwy i Rusi\u201d, ca\u0142e \u201ezast\u0119py m\u0142odzie\u017cy walecznej [\u2026] o\u017cywione gor\u0105c\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105 Ojczyzny, niezachwian\u0105 wiar\u0105 w sprawiedliwo\u015b\u0107 i mi\u0142o\u015b\u0107 Boga\u201d. Liczne oddzia\u0142y powsta\u0144cze tworz\u0105ce si\u0119 na terenie kraju ruszy\u0142y na wroga tak\u017ce z Cz\u0119stochowy, a jednym z nich dowodzi\u0142 Teodor Cieszkowski \u2013 oficer witebskiego pu\u0142ku piechoty, kt\u00f3ry porzuci\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w carskim wojsku, by wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w walce o wolno\u015b\u0107 ojczyzny. Cz\u0119stochowscy powsta\u0144czy dotarli do Ojcowa, gdzie zasilili oddzia\u0142y wojew\u00f3dztwa krakowskiego i pod dow\u00f3dztwem Apolinarego Kurowskiego wzi\u0119li udzia\u0142 7 lutego w zwyci\u0119skiej bitwie pod Sosnowcem. W zwi\u0105zku z narastaj\u0105cym zagro\u017ceniem ze strony wroga Teodor Cieszkowski oddzieli\u0142 si\u0119 od swego dow\u00f3dcy i wraz z powierzonymi mu \u017co\u0142nierzami wyruszy\u0142 w stron\u0119 Cz\u0119stochowy. Pod\u0105\u017caj\u0105c przez Siewierz i Kozieg\u0142owy dotar\u0142 do Panek, gdzie po stoczonej 26 lutego bitwie uda\u0142 si\u0119 w stron\u0119 Myszkowa, by unikn\u0105\u0107 okr\u0105\u017cenia przez carskie garnizony.<\/p>\n
Pod koniec lutego g\u0142\u00f3wn\u0105 kwater\u0105 Cieszkowskiego i jego \u017co\u0142nierzy sta\u0142 si\u0119 Mrzyg\u0142\u00f3d. Wtedy to ma\u0142e dziewi\u0119tnastowieczne miasteczko po\u0142o\u017cone nad Wart\u0105 przeistoczy\u0142o si\u0119 w aren\u0119 wielkiej historii, a jego mieszka\u0144cy w jej czynnych uczestnik\u00f3w. Wie\u017ca ko\u015bcio\u0142a parafialnego odegra\u0142a w\u00f3wczas wa\u017cn\u0105 rol\u0119 strategiczn\u0105 jako punkt obserwacji i \u0142\u0105czno\u015bci powsta\u0144czej. Z Mrzyg\u0142odu organizowano wyprawy w celu niszczenia most\u00f3w i tor\u00f3w kolejowych, kt\u00f3rymi Rosjanie dostarczali posi\u0142ki zbrojne dla wojsk walcz\u0105cych na po\u0142udniu z Kurowskim. Przez pewien czas miasto pe\u0142ni\u0142o r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 sztabu genera\u0142a Mariana Langiewicza, jednego z g\u0142\u00f3wnych przyw\u00f3dc\u00f3w powstania. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 mrzyg\u0142odzka aktywnie wspiera\u0142a powsta\u0144c\u00f3w, bior\u0105c udzia\u0142 w akcjach partyzanckich dezorganizuj\u0105cych dzia\u0142ania rosyjskie. Tutejsi mieszka\u0144cy przyczynili si\u0119 nawet do wyprodukowania zbrojnego dzia\u0142a w miejscowym zak\u0142adzie metalurgicznym.<\/p>\n
Prze\u0142om lutego i marca roku 1863 przyni\u00f3s\u0142 dramatyczne wydarzenia tak dla stacjonuj\u0105cych w Mrzyg\u0142odzie \u017co\u0142nierzy, jak i dla okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w czynnie zaanga\u017cowanych w ide\u0119 narodowego zrywu powsta\u0144czego. Dosz\u0142o bowiem do niespodziewanej inwazji wojsk rosyjskich na Mrzyg\u0142\u00f3d, w rezultacie kt\u00f3rej rozegra\u0142a si\u0119 decyduj\u0105ca bitwa. Pe\u0142ny obraz tych zdarze\u0144, wpisuj\u0105cych nasz\u0105 miejscowo\u015b\u0107 w bieg wielkiej historii oddaje relacja ksi\u0119dza R.W.: \u201eDn. 28 lutego 1863 r. przybyli do Mrzyg\u0142odu powsta\u0144cy, s\u0105dz\u0105c, \u017ce tu wypoczn\u0105. Gdy si\u0119 po domach rozlokowali, ch\u0142op Karol Machura z B\u0119dusza zadenuncjowa\u0142 ich Moskalom. Skutkiem tego od strony \u017barek w nocy przyby\u0142o wojsko rosyjskie, pod dow\u00f3dztwem kapitana Tetcera. Dowiedziawszy si\u0119 o tem, powsta\u0144cy w rynku z woz\u00f3w ko\u0142o studni zrobili barykad\u0119. Rosjan by\u0142o 180, powsta\u0144c\u00f3w 120, maj\u0105cych ledwie 30 strzelb, nabijanych grubym \u015brutem. [\u2026] Sztabskapitan rosyjski Alenicz p\u0119dzi\u0142 za powsta\u0144cami, nawo\u0142uj\u0105c Moskali za sob\u0105: \u201eUra, bratey, \u015bmier\u0107 miate\u017cnikam!\u201d. Wtem pad\u0142 na miejscu ugodzony kul\u0105. Pewien kapral moskiewski, widz\u0105c, \u017ce Polacy strzelaj\u0105 \u015brutem zawo\u0142a\u0142: \u201eSzto wy strelajete kak do zajcew\u201d. Jednak wielu Rosjan, ugodzonych \u015brutem w twarz dozna\u0142o wielkich m\u0119k i uszkodze\u0144. Wszcz\u0105\u0142 si\u0119 po\u017car miasta. Zabitych z polskiej strony by\u0142o 5 os\u00f3b. Powsta\u0144cy przez Kr\u0119ciwilk po lodach pod\u0105\u017cyli do W\u0142odowic, za\u015b stamt\u0105d na podwodach [\u2026] do Pilicy, Pieskowej Ska\u0142y, gdzie sta\u0142 dyktator Langiewicz. Poleg\u0142ych pochowano nad rzek\u0105 Wart\u0105, gdzie dot\u0105d maj\u0105 krzy\u017c na mogile. Zdrajca Machura uciek\u0142 do Myszkowa, wszak miano go powiesi\u0107. Wpierw jednak ze strachu umar\u0142, a syn jego Franciszek dosta\u0142 od Moskali w Piotrkowie 10 rubli\u201d.<\/p>\n
Zmagania z wojskami rosyjskimi w Mrzyg\u0142odzie, jak podaje marcowy numer \u201eWiadomo\u015bci z Pola Bitwy\u201d, zako\u0144czy\u0142y si\u0119 zwyci\u0119stwem powsta\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy wspomagani przez mieszka\u0144c\u00f3w Mrzyg\u0142odu skutecznie odparli dwukrotny szturm nieprzyjaciela na miasto. Do ostatecznego zwyci\u0119stwa przyczyni\u0142 si\u0119 podjazd powsta\u0144czy, kt\u00f3ry wcze\u015bniej zosta\u0142 wys\u0142any w okolice linii Kolei Warszawsko-Wiede\u0144skiej w celu niszczenia most\u00f3w na tej\u017ce trasie. Powracaj\u0105cy oddzia\u0142 natar\u0142 na ty\u0142y wojsk nieprzyjacielskich, kt\u00f3re tym samym zosta\u0142y otoczone z dw\u00f3ch stron i zmuszone do ucieczki w kierunku Cz\u0119stochowy. Po kilkudniowym odpoczynku powsta\u0144cy ruszyli w dalsz\u0105 drog\u0119, tym razem ku Pieskowej Skale, gdzie mieli po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z si\u0142ami Langiewicza.<\/p>\n
Oddzia\u0142 dowodzony przez Cieszkowskiego powr\u00f3ci\u0142 raz jeszcze do Mrzyg\u0142odu w nocy z 22 na 23 maja 1863 roku. Odpoczywaj\u0105cy pod Ku\u017anic\u0105 Mas\u0142o\u0144sk\u0105 \u017co\u0142nierze zostali bowiem niespodziewanie zaatakowani przez dwie roty wojsk carskich przyby\u0142e z Cz\u0119stochowy. Powsta\u0144com uda\u0142o si\u0119 jednak ukry\u0107 w pobliskim lesie, sk\u0105d skutecznie ostrzeliwali nieprzyjaci\u00f3\u0142, uniemo\u017cliwiaj\u0105c im atak. Pod os\u0142on\u0105 nocy przedostali si\u0119 do Mrzyg\u0142odu, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 dla nich bezpiecznym schronieniem. Nazajutrz za\u015b wyruszyli w dalsz\u0105 drog\u0119 przez Trzepizury ko\u0142o Blachowni w okolice Dzia\u0142oszyna i Wielunia.<\/p>\n
Patriotyczna postawa mieszka\u0144c\u00f3w Mrzyg\u0142odu spotka\u0142a si\u0119 z represjami ze strony Rosjan, kt\u00f3rzy w odwecie za pomoc walcz\u0105cym podpalili jeszcze kilka dom\u00f3w w mie\u015bcie i zabronili poch\u00f3wku poleg\u0142ych w bitwie Polak\u00f3w. Okoliczni mieszka\u0144cy przeciwstawili si\u0119 jednak temu zakazowi i w tajemnicy pogrzebali cia\u0142a polskich \u017co\u0142nierzy w zbiorowej mogile nieopodal Warty. Za solidaryzowanie si\u0119 z powsta\u0144cami na Mrzyg\u0142\u00f3d spad\u0142a jeszcze jedna dotkliwa kara \u2013 zosta\u0142 on pozbawiony praw miejskich na mocy dekretu carskiego z 13 lipca 1869 roku podobnie jak K\u0142obuck, Mst\u00f3w, Przyr\u00f3w, Jan\u00f3w, Olsztyn czy P\u0142awno.<\/p>\n
Wspomnienie patriotycznego zrywu z 1863 roku na zawsze zapisze si\u0119 w pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w Mrzyg\u0142odu. Trwa\u0107 b\u0119dzie przez pokolenia, dumne z tego, \u017ce mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 spadkobiercami oraz kontynuatorami idei wolno\u015bciowych i religijnych oddziedziczonych po swoich poprzednikach. Ukryta w\u015br\u00f3d brz\u00f3z mogi\u0142a styczniowych bohater\u00f3w b\u0119dzie im ustawicznie przypomina\u0107 o warto\u015bciach, w imi\u0119 kt\u00f3rych walczyli nasi przodkowie w roku 1863. Na pocz\u0105tku XX wieku do mogi\u0142y powsta\u0144czej pielgrzymowali mieszka\u0144cy Mrzyg\u0142odu z patriotycznymi pie\u015bniami na ustach w roku 1905, kiedy to car og\u0142osi\u0142 ukaz konstytucyjny, rzekomo obiecuj\u0105cy wi\u0119ksze swobody i tolerancj\u0119 religijn\u0105. Manifestuj\u0105c swoj\u0105 postaw\u0119 wo\u0142ali: \u201eNiech \u017cyje Polska!\u201d, \u201eNiech \u017cyje Ojczyzna!\u201d, \u201eJeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a!\u201d. Pragnienie odzyskania wolno\u015bci wielu mieszka\u0144c\u00f3w Mrzyg\u0142odu zwi\u0105za\u0142o z ruchem socjalistycznym, co jednak mia\u0142o dla nich tragiczne konsekwencje, gdy\u017c zdemaskowani przez rosyjskiego agenta i aresztowani (26 os\u00f3b) podzielili los setek tysi\u0119cy patriot\u00f3w zes\u0142anych na Sybir.<\/p>\n
Dzi\u015b, z perspektywy 150 lat od momentu wybuchu powstania styczniowego przypominamy sobie zas\u0142ugi naszych przodk\u00f3w, syn\u00f3w tej ziemi, kt\u00f3rzy wyr\u00f3\u017cnili si\u0119 odwag\u0105 i udowodnili sw\u00f3j patriotyzm, w\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119 czynnie w dzia\u0142ania powsta\u0144cze. O minionych zdarzeniach za\u015bwiadcza pomnik ku czci bohater\u00f3w narodowego zrywu, kt\u00f3ry zyska\u0142 dla nas g\u0142\u0119boko symboliczny wymiar. Jego losy sta\u0142y si\u0119 odbiciem historii, jej gwa\u0142townych przeobra\u017ce\u0144, prowadz\u0105cych ku upragnionej wolno\u015bci. Stan\u0105\u0142 on na mrzyg\u0142odzkim rynku w niepodleg\u0142ej ju\u017c Polsce, w roku 1933. Zniszczony przez Niemc\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej, odbudowany zosta\u0142 pod koniec lat 50. wsp\u00f3lnymi si\u0142ami mieszka\u0144c\u00f3w Mrzyg\u0142odu i okolicznych wiosek. W 1996 roku stary ju\u017c monument rozebrano, a w jego miejscu wzniesiono nowy, ten za\u015b w 2006 roku odrestaurowano. Ustawiczna troska mieszka\u0144c\u00f3w o symbol zamkni\u0119ty w kamiennej bryle to w rzeczywisto\u015bci \u015bwiadectwo naszej pami\u0119ci i to\u017csamo\u015bci, a wi\u0119c duchowej wi\u0119zi z ziemi\u0105, jej tradycj\u0105 i histori\u0105. Pomnik powsta\u0144c\u00f3w styczniowych to znak nie tylko przesz\u0142o\u015bci, ale i tera\u017aniejszo\u015bci \u0142\u0105cz\u0105cej si\u0119 z przysz\u0142o\u015bci\u0105, to urzeczywistnienie has\u0142a widniej\u0105cego na powsta\u0144czych sztandarach: B\u00f3g \u2013 Honor \u2013 Ojczyzna.<\/p>\n
Oprac. Agnieszka Kowalczyk<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kiedy znajdziemy si\u0119 w sercu naszej miejscowo\u015bci, w samym mrzyg\u0142odzkim rynku, u\u015bwiadamiamy sobie, \u017ce jego przestrze\u0144 wyznaczaj\u0105 symboliczne obiekty przenosz\u0105ce nas w inny wymiar czasu, \u015bwiadcz\u0105ce o wielowiekowej tradycji tego miejsca, o jego zakorzenieniu w odleg\u0142ej historii. Oto po\u0142o\u017cona na mrzyg\u0142odzkim wzg\u00f3rzu \u015bwi\u0105tynia ustanawia od wiek\u00f3w sfer\u0119 sacrum, uchodz\u0105c za prastare centrum kultu Maryjnego. Symbolem […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-49","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n